Psychoterapia Miltona H. Ericksona

Milton H. Erickson, od którego nazwiska pochodzi nazwa tego nurtu terapeutycznego, był amerykańskim psychiatrą, terapeutą, nauczycielem i badaczem. Potrafił spożytkować wszystko, co przynosił pacjent i co zawierał kontekst sytuacyjny. Spożytkowanie zasobów uczynił główną strategią swojego życia i swojej pracy.

Sam był przez dużą część życia osobą cierpiącą i niepełnosprawną. Po dwukrotnym rzucie polio uległ częściowemu paraliżowi, jeździł na wózku inwalidzkim, miał trudności z mową i silne ataki bólowe. A ponadto był daltonistą i widział jedynie kolor fioletowy. Ten człowiek, który spotkał się w życiu z tak poważnymi fizycznymi ograniczeniami, swoją energię skierował w stronę zmian jakie mogą dokonać się w psychice. Erickson tak skutecznie i szybko pomagał swoim pacjentom, że zyskał miano geniusza pragmatyki.

Erickson nie napisał żadnej książki, ani nie ujął swojej pracy w teoretyczne ramy, nie chciał aby utożsamiano go z jakimkolwiek systemem, czy teorią terapeutyczną. Uważał, że trzymanie się systemu zawęża pole widzenia terapeuty i ogranicza możliwości leczenia. Miał jednak wielu uczniów, którzy będąc pod dużym wrażeniem osoby Ericksona postawili sobie za cel misję kontynuowania i rozwijania jego pracy. Obecnie jest ponad 120 instytutów ericksonowskich na całym świecie.

Podejście ericksonowskie różni się od tradycyjnej terapii stosunkiem do rozumienia i wglądu. Pokazuje ono, że zrozumienie nie jest konieczne do zaistnienia zmiany. Choć wgląd może poprzedzać zmianę, lub być jej „produktem ubocznym”, to nie jest on celem terapii. Nastawiony na skuteczność oddziaływania terapeuta ericksonowski posługuje się innymi metodami, promującymi zmianę.

Przede wszystkim dąży do rozpoznania tego, co jest silną stroną osoby, która się do niego zgłasza. Zasoby te będą spożytkowane do osiągnięcia wyznaczonych celów terapeutycznych. Natomiast analiza deficytów raczej osłabia, niż daje nadzieję i energię potrzebną do zmiany i w związku z tym jest ograniczana do niezbędnego minimum.

Choć z drugiej strony zasadnicza w podejściu ericksonowskim zasada spożytkowania polega właśnie na tym, że skuteczna terapia korzysta ze wszystkiego co wnosi pacjent. Oznacza to, że terapeuta jest gotowy strategicznie reagować na wszystko co wiąże się z pacjentem. Mogą to być zasoby, mocne strony, doświadczenia, zdolności, związki, zamiłowania ale też braki, problemy, słabości, niechęci itd. Jeśli coś jest częścią życia pacjenta może przydać się w osiągnięciu celu terapeutycznego, a jeśli wnosi on to do terapii, być może jest to cenniejsze niż cokolwiek, co może zaproponować terapeuta.

Terapia ericksonowska przebiega w teraźniejszości i jest zorientowana na przyszłość, a nie na analizowanie przeszłych doświadczeń. Zadaniem terapeuty jest stworzyć warunki do zmiany i motywować do niej pacjenta. Fundamentem zmiany jest doświadczenie, które może mieć miejsce w czasie sesji lub miedzy sesjami np. w związku z zadaniami domowymi.

W procesie zmiany ważnym narzędziem jest nieświadomość. Jest ona rozumiana jako zasób pacjenta, ponieważ nie tylko kieruje jego postępowaniem, ale jest również źródłem wiedzy i celem terapeutycznych interwencji. Nieświadomość różni się od świadomości formami przetwarzania informacji, często posługując się jezykiem symbolicznym. W terapii ericksonowskiej jest możliwa komunikacja z nieświadomością pacjenta przez metafory, opowieści, anegdoty, a także wykorzystując hipnozę.

Hipnoza ericksonowska jest szczególnym rodzajem komunikacji i relacji, gdzie terapeuta wykorzystuje naturalną skłonność pacjenta do wchodzenia w stan transu po to, aby prowadzić z nim dialog. Różni się ona zasadniczo od klasycznej hipnozy nastawionej na programowanie biernego pacjenta w celu usunięcia objawu. W ujęciu ericksonowskim dialog, transowa rozmowa i propozycje terapeutyczne zastępują zestaw klasycznych sugestii i są dostosowane indywidualnie do każdego pacjenta.

Erickson traktował każdego pacjenta w sposób wyjątkowy, dostosowując prowadzenie terapii do konkretnej osoby i zgłaszanego przez nią problemu. Takie podejście jest nadal jednym z ważnych aspektów decydujących o skuteczności tej terapii.